Pieczęcie łódzkie

« powrót

pieczęcie (orginal)

Najstarsza zachowana pieczęć miasta Łodzi pochodzi z 1535 roku i znajduje się na dokumencie wystawionym przez burmistrza Łodzi. Jednakże jej cechy sugerują, że jest starsza od dokumentu o cały wiek. Pieczęć miała około 25 mm średnicy. Łódka znajdująca się na pieczęci ma cztery otwory, mało zarysowane wiosło i nieczytelny napis.

Pieczęć z 1577 roku ma cechy charakterystyczne dla późnego renesansu przechodzącego w barok. Występuje ona dość często w księgach wójtowskich i radzieckich oraz w tzw. „Xięgach Wieczystych Obywatelstwa Łódzkiego miasteczka Łodzi" z XVI, XVII i XVIII wieku. Służyła miastu dość długo, ponad trzy wieki, aż do 1817 roku. Pieczęć miała średnicę 25 mm. Wysublimowany rysunek łódki z wiosłem. W otoku napis „Sigillum opidi Lodzia 1577". Znikła za czasów burmistrza Szymona Szczawińskiego w 1817 roku, już w dobie Królestwa Polskiego

W 1817 roku pojawiła się pieczęć, dostosowana do zmian politycznych kraju i nakazanego wówczas szablonu. Pieczęć miała średnicę 32 mm. W jej środku zamiast tradycyjnej łódki pojawiło się państwowe godło Królestwa Kongresowego (dwugłowy orzeł cesarski z białym orłem na piersiach). W otoku umieszczono napis „Królestwo Polskie" w dolnej części napis w dwu wierszach „Burmistrz miasta Łódź - Obwód Łęczycki". W 1820 roku występowała inna wersja tej samej pieczęci. Była ona nieco większa - miała średnicę 36 mm, rysunek godła i napis był niezmieniony.

Tuż przed powstaniem listopadowym (po 1826 roku) pojawiła się trzecia odmiana pieczęci. Pieczęć miała średnicę 42 mm. Godło państwowe było takie samo, jak na wcześniejszych pieczęciach. Natomiast w otoku pojawił się napis „Województwo mazowieckie. Obwód Łęczycki", u dołu napis „Burmistrz miasta Łódź".
Zmiany w wizerunki pieczęci miejskiej wprowadzono w 1837 roku. Pieczęć o średnicy 25 mm miała orła Królestwa w niezmienionej formie. Natomiast w otoku umieszczony napis „Obwód łęczycki. Urząd M[unicypalny] Miast[a] Łodzi".

Pieczęć z 1842 roku miała średnicę 24 mm. Gronostajowy płaszcz stanowiący tło dla orła polskiego zastąpiony został tarczą herbową. Orzeł cesarski nie trzymał już w szponach miecza i berła - tylko miecz. Pojawił się nowy napis „Powiat łęczycki. Magistrat M. Łodzi".

W 1867 roku Rada Administracyjna Królestwa Polskiego, na wniosek Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i z mocy najwyższego ukazu wprowadziła nowe wzory pieczęci. Średnica nowej pieczęci wynosiła 34 mm. Wprowadzono dwujęzyczny rosyjsko-polski napis „Lodzinskij ujezd. Pow. Łodzinski. Magistrat M. Łodzi. Magistrat G. Lodzi".

Pieczęć z 1876 roku nie posiadała orła polskiego i tekstu polskiego. Średnica pieczęci wynosiła 28 mm. Godło cesarstwa rosyjskiego i w otoku rosyjski napis „Magistrat Goroda Lodzi".
W 1884 roku nastąpiła kolejna zmiana. Orzeł cesarza Mikołaja II oraz napis w dolnej części pieczęci napisany starorosyjską pisownią „Magistrat Goroda Lodzi".

Po zajęciu Łodzi przez wojska niemieckie w grudniu 1914 roku, władze okupacyjne poleciły wykonanie projektu pieczęci z dawnym godłem miasta. Łódka więc wróciła na swoje miejsce. Nadano jej jednak nową, nieco zmodernizowaną, formę heraldyczną. Łódka umieszczona został na tarczy herbowej, miała wiosło oraz ster w formie krzyża. Formę tę do pieczęci miasta wprowadził nadburmistrz Schoppen. Pieczęć o średnicy 35 mm miała w otoku napis „Magistrat der Stadt Lodz. Magistrat m. Łodzi".

W październiku 1917 roku, po wyborach do samorządu miejskiego, nadburmistrz Łodzi Leopold Skulski usunął z istniejącej pieczęci miejskiej tekst niemiecki. Zgodnie z uchwałą Magistratu Miasta Łodzi, podjętą 10 maja 1918 roku, Lucjan Małecki wykonał projekt nowej pieczęci. Miała ona 34 mm średnicy. W otoku, ozdobionym subtelną plecionką, znalazł się napis „Magistrat Miasta Łodzi". Stylizowany rysunek łódki z wiosłem umieszczono na tarczy barokowej. Pieczęć ta używana była do połowy lat trzydziestych.

Projekt herbu Łodzi z 1847 roku. Wyobraża na polu czerwonym złotą łódź, w której siedzi lew trzymający w swych łapach prządkę i błękitną chorągiew z krzyżem. Miała to być odmiana dawnego herbu miasta, dostosowana do dominującego w Łodzi przemysłu włókienniczego.

W 1895 roku architekt miejski Franciszek Chełmiński przedstawił projekt nowego herbu miasta. Herb ozdobiono monarszą koroną cesarską, a dookoła tarczy umieszczono wieniec z liści dębowych przewiązanych wstęgą orderu św. Andrzeja. Tarczę herbową podzielono na trzy części. W górnej, na złotym polu, znalazł się tryb maszyny (symbol przemysłu). W prawym polu, na niebieskim tle, przedstawiono czółenko tkackie (wyobrażające dominujący w Łodzi przemysł włókienniczy). Na zielonym lewym polu znalazło się berło Merkurego (symbol handlu). Mimo aprobaty gubernatora piotrkowskiego i prezydenta Łodzi projekt nie otrzymał sankcji państwowej.
W 1915 roku z polecenia magistratu łódzkiego wykonano nową formę herbu miasta. Szeroką łódź w stylu barokowym, z jednym wiosłem i sterem w kształcie krzyża umieszczono na falach rzeki, nad którą unosiły się obłoki. Szczyt tarczy zwieńczony został tzw. koroną grodową.

W 1915 roku projekt herbu Łodzi ukazał się na łamach „Gazety Łódzkiej". Przedstawiał on kobietę (nawiązanie do Łodzi rolniczej)trzymającą w rękach prządkę, z której wyciągała długą nić. Trzpień prządki umocowany był w sterze łodzi, w której stała kobieta i umieszczono bele bawełny, koło zębate i berło Merkurego (symbol Łodzi przemysłowej). Łódź unosiła się na falach rzeki.

W 1925 roku Archiwum Miejskie zaczęło używać pieczęci o rysunku stylizowanej łodzi i napisem w otoku „Ex navicula navis". Mieczysław Lubelski, twórca pomnika Tadeusza Kościuszki, wykonał projekt herbu Łodzi. Wyobrażał on symbol przemysłu - tłoki, fragment budynku fabrycznego i trzema dymiącymi kominami, zwieńczone kołem zębatym. Całość uzupełniała wstęga z napisem „Łódź".

W 1936 roku łódzkie władze miejskie przyjęły nowy herb miasta. Na klasycystycznej czerwonej tarczy herbowej umieszczono złotą łódkę o niezwykle prostej formie. Wzór nowego herbu miejskiego zatwierdził 5 czerwca 1936 roku minister spraw wewnętrznych Felicjan Sławoj-Składkowski. W tym samym czasie zaczęła obowiązywać flaga miasta Łodzi. Na poziomych pasach koloru złotego i czerwonego umieszczony był herb miasta.

Herb Łodzi według wzoru z 1936 roku używany był do wybuchu wojny światowej w 1939 roku. Jeszcze w trakcie pierwszych miesięcy okupacji hitlerowskiej posługiwał się nim Komitet Obywatelski Miasta Łodzi. Po zakończeniu okupacji hitlerowskiej władze miejskie ponownie zaczęły go używać.
Marek Budziarek